DANI 1060 | 28.09.2018.

Xavier Bougarel

Piše: Xavier Bougarel

Nedovršeni procesi militarizacije

Feljton

Bosna, anatomija rata (III)

Nedovršeni procesi militarizacije

Lakoća s kojom francuski istoričar slaže činjenice o počecima balkanskih ratova devedesetih gotovo je fascinantna, ali zaključci do kojih taj način vodi mnogima se, s jedne strane, neće svidjeti, a s druge pokazaće koliko su razumijevanje jednog istorijskog perioda i pogled na njega širi kad čovjek nije ograničen vlastitim učešćem i vlastitom ulogom. Dani u četiri nastavka iz knjige prenose dva poglavlja - četvrto Od vojske do paravojnih formacija, od paravojnih formacija do vojski i peto Ekonomija rata, od pljačke do mobilizacije

Izgredi koje su izazivale paravojne formacije pokazuju kako one mogu predstavljati prijetnju za državu - kao neposredni konkurenti državi, s jedne strane, te kao faktor iscrpljivanja društva i delegitimisanja vlasti, s druge. Nakon što su iskoristile različite paravojne formacije da slome monopol jugoslavenske federacije nad legitimnom fizičkom prinudom, nove nezavisne države nastale iz raspada Jugoslavije moraju, dakle, da potčine, militarizuju i profesionalizuju svoje oružane snage da bi učvrstile vlastiti monopol legitimne fizičke prinude.
Složeni i promjenljivi odnosi koji se uspostavljaju između državâ, vojski i paravojnih preduzetnika ilustruju do koje mjere su državne teritorijalne i institucionalne granice, u ratovima nastalim iz jugoslavenske krize, ostale nejasne. Ta neodređenost prethodi raspadu Jugoslavije, o čemu svjedoče odnosi između federalnih institucija, konstitutivnih republika i vojne hijerarhije, između Jugoslovenske narodne armije, JNA, i republičkih TO ili, pak, između jugoslavenskih tajnih službi i organizovanog kriminala, za šta je opet paradigmatičan slučaj Arkan. Ona isto tako preživljava uspostavljanje novih nezavisnih država i militarizaciju njihovih oružanih snaga.
U Srbiji i Hrvatskoj, uprkos profesionalizaciji jugoslavenske i hrvatske vojske, ta neodređenost se odražava u daljem postojanju organizacija sa izrazitim paravojnim obilježjima (redovna reaktivacija Srpske dobrovoljačke garde u Srbiji, razvoj Udruge dragovoljaca Domovinskog rata u Hrvatskoj). U BiH i u tri tamo postojeće vojske, ona se izražava u dihotomiji između lokalnih brigada odbrambenog karaktera i mobilnih “specijalnih jedinica”, koja podsjeća na prethodnu dihotomiju između lokalnih, odnosno političko-mafijaških paravojnih formacija i koja dobrim dijelom iz nje proizlazi.
PRIJAVA ŽELIM SE PRETPLATITI

Članak za pretplatnike

Da biste mogli čitati ostatak članka i dobiti mogućnost online čitanja arhive BH Dana od 800+ brojeva, potrebno je da se pretplatite.